Perfectionisme, stress en burnout. Waarom opgebrand als perfectionist?
Cookies
Waarom je door perfectionisme een burn-out kunt oplopen (en 5 tips om je perfectionisme te verminderen)
30 oktober 2018 

Waarom je door perfectionisme een burn-out kunt oplopen (en 5 tips om je perfectionisme te verminderen)

Burnout door perfectionismeSommige mensen kennen het wel. Het is nooit goed genoeg. Je wilt altijd alles perfect doen, tot het vermoeiende aan toe. Je hebt een groot verantwoordelijkheidsgevoel, gaat altijd voor kwaliteit en je leven moet er perfect uit zien voor anderen. Waar een klein beetje perfectionisme stimulerend kan werken, kan perfectionisme ook erg belastend zijn en er zelfs voor zorgen dat je ziekelijk, obsessief gedrag gaat vertonen in je zoektocht naar perfectie.

Want perfectie bestaat nu eenmaal niet.
Voor je omgeving, maar vooral voor jezelf kan dit erg vervelend zijn. Je zit immers in een vicieuze cirkel van gedrag en daden. Hoewel (gezond) perfectionisme tot geweldige ideeën en de uitvoering daarvan kan leiden, kan het ook leiden tot frustratie, een slecht humeur en zelfs een burnout.

Perfectionisme werkt verlammend. Dat weet iedereen maar toch zijn er veel mensen die eindeloos blijven proberen aan hun eigen verwachting te voldoen. Ben jij iemand die graag het maximale resultaat wil halen, en niet opgeeft voordat je dat ook hebt? Dan ik wil ik jou graag helpen om meer voldoening te krijgen uit jouw leven.

Met dit artikel laten we zien wat perfectionisme is, waarom je door perfectionisme een burnout kunt krijgen en wat je kunt doen om perfectionisme de baas te worden.

Wat is perfectionisme? (betekenis)

De perfectionist: Een persoon die altijd het beste beentje voorzet bij alles wat hij of zij doet. Een perfectionist streeft naar perfectie. Dat klinkt niet verkeerd! Er is alleen een groot verschil tussen gezond en ongezond perfectionisme. Perfectionisme kan makkelijk tot een obsessie gaan leiden. Op het werk wil de perfectionist iedere taak perfect uitvoeren, wat ertoe kan leiden dat collega’s moeten wachten tot de perfectionist zijn of haar taak heeft uitgevoerd. Zulke situaties zorgen voor ergernis bij zowel de perfectionist als de mensen in zijn of haar omgeving. En dit kan weer leiden tot kritiek, wat de perfectionist nog meer triggert om de volgende keer het toch echt wel perfect te gaan doen. Zo kom je als perfectionist in een vicieuze cirkel terecht, die je kan gaan opbreken.

Perfectionisme stress

Perfectionisme is dus de neiging om een activiteit of taak zo goed mogelijk uit te voeren. De neiging om jezelf zo perfect mogelijk te profileren, uit angst voor de oordelen van een ander of uit angst voor falen. Je leven en je daden moeten perfect zijn, en jij bent de enige die een taak succesvol uit kan voeren. Het is vanzelfsprekend dat dit positief of negatief kan zijn. Positief perfectionisme leidt tot betere prestaties en heeft geen negatieve invloeden op de perfectionist en zijn of haar omgeving. Negatief perfectionisme beïnvloedt je, wanneer het niet zo goed lukt of zaken niet meteen lopen zoals je ze graag zou zien.

Gezond perfectionisme

Een gezonde perfectionist wil graag het beste uit zichzelf halen. Hij of zij streeft ernaar taken zo goed mogelijk uit te voeren. Maar dit perfectionisme is wel gezond. Het is niet erg als iets een keer niet zo goed lukt, als je je dag niet hebt of als je kritiek of tips krijgt van iemand anders. Een positieve perfectionist wil graag goed werk afleveren en zijn best doen, maar laat daar zijn of haar humeur niet vanaf hangen. Het heeft geen grote invloed als iets niet loopt zoals gewenst is. Jammer, maar helaas, is vaak de gedachte. De positieve perfectionist is niet overmatig bang voor kritiek en oordelen en kan deze langs zich af laten gaan. Kortom, het perfectionisme beïnvloedt niet het leven van de gezonde perfectionist, maar kan zelfs voordelig werken. Het zorgt immers voor betere prestaties.

Ongezond perfectionisme

Ongezond perfectionisme is niet goed. Alleen het allerbeste resultaat is goed genoeg voor deze perfectionisten. Als iets een keer niet goed lukt, kan deze perfectionist daar dagen mee zitten. Het heeft invloed op hun gevoelens en dagelijks leven. Ze schieten meteen in de verdediging bij opbouwende kritiek en laten hun leven leiden door de kwaliteit van hun prestaties. Een ongezonde manier van denken, die grote gevolgen kan hebben. Denk dan aan depressie of burnout. Ongezond perfectionisme kan zorgen voor vicieuze gedachtecirkels, die moeilijk te doorbreken zijn. Het zorgt voor ongezonde gedachten en angsten, die het leve gaan beïnvloeden op een ongunstige manier. De ongezonde perfectionist ligt regelmatig wakker of laat zijn of haar dag verpesten door een niet goed volbrachte taak, kritiek of iets anders in zijn of haar leven dat niet perfect is.

Controle perfectionistisch

Oorzaak van perfectionisme

Perfectionisme wordt vaak veroorzaakt door angst. Angst om niet goed genoeg te zijn. Vaak komt dit gevoel uit de jeugd, maar vaak is het ook gewoon aangeboren of aangeleerd op latere leeftijd of zit het in het karakter van een persoon om te streven naar het beste. Faalangst, angst voor controleverlies, angst voor kritiek of angst voor een gebrek aan waardering kunnen allemaal oorzaken zijn voor perfectionisme. Vaak zit deze angst diepgeworteld in je geest, waardoor het niet makkelijk is om van het perfectionisme af te komen. Je komt immers steeds terug in verkeerde gedachten, die het perfectionisme voeden en de gezonde gedachten wegdrukken.

Wanneer wordt perfectionisme ongezond?

Zoals we schreven: tot op een zekere hoogte is perfectionisme prima. Het is prima dat je hard werkt om een zeer goed resultaat te halen. Dit geeft een hoop plezier en voldoening. Bovendien is helemaal niks presteren ook niet voldoeninggevend. Lui in je stoel, hangend voor de tv. is ook geen oplossing voor een voldoening schenkend leven.

Waar ligt dan het evenwicht? Als je altijd streeft naar perfectie ben je nooit tevreden. Je verwacht dan altijd 110% inzet van jezelf. Als je altijd maximaal wilt presteren slaat dit snel om in faalangst. De angst om iets niet goed genoeg te kunnen doen slaat je lam. Zo lam zelfs dat je er op ten duur helemaal niet meer aan begint. Dit is een zeer ongezonde vorm van perfectionisme.

Perfect een burnout in, wil echt niemand!

Kenmerken van perfectionisme

Perfectionisme uit zich in verschillende manieren. Maar hoe weet je of je zelf een ongezonde perfectionist bent? Perfectionisme heeft vele kenmerken, die niet allemaal altijd even duidelijk zijn. De kenmerken van ongezond perfectionisme kunnen verstrekkend zijn en zich uitspreiden over vele aspecten van je leven. Deze kunnen onder andere zijn:

  • Je wilt altijd alles goed doen: je streeft naar verregaande perfectie.
  • Je wordt flink gekwetst door opbouwende, goedbedoelde kritiek en voelt je vervelend hierdoor. Opbouwende kritiek kan je dag flink verpesten.
  • Heb je een grote drang tot controle van je leven: obsessief lijstjes en tabellen maken. Alles moet volgens plan verlopen, je kunt slecht tegen verandering in je schema.
  • Je bent bang voor het maken van fouten: ook wel faalangst genoemd.
  • Je maakt je zorgen over wat anderen over je denken, welke mening ze over je hebben en hoe ze je zien.
  • Twijfel je continu aan wat je doet en of dat wel goed genoeg is: je bent bang om fouten te maken of te falen.
  • Je hebt moeite met het maken van keuzes: is de keuze die je maakt wel de goede? Dit is een vraag die continu in je hoofd zit.
  • Je kunt zaken niet makkelijk loslaten: je piekert veel. Dit kan ook leiden tot, of zich uiten in angsten en slaapproblemen.
  • Voel je een grote verantwoordelijkheid en veel verplichtingen: een groot verantwoordelijkheidsgevoel, als jij het niet regelt komt het niet goed, is een zin die vaak in je opkomt.
  • Je hebt een laag zelfbeeld en negatieve gedachten over jezelf en je prestaties.
  • Je hebt last van uitstelgedrag, uit angst dat je het niet goed doet of het op dat moment niet goed kan doen.

Betekenis van perfectionisme

Controledwang

Al deze kenmerken hebben dezelfde angsten als oorzaak: angst voor kritiek, beoordeling of faalangst. Deze angsten veroorzaken de kenmerken en zorgen ervoor dat je gedrag ongewenst beïnvloed wordt. Deze symptomen hoeven overigens niet enkel werk- of studiegerelateerd te zijn. Uiteraard kunnen ze ook te maken hebben met je persoonlijke leven: denk dan aan obsessie en perfectionisme over je uiterlijk, een schoon huis of hoe je je leven inricht. Ook over dit soort zaken kun je perfectionistisch zijn, en dit kan ook leiden tot ongezond perfectionisme. Vaak gaat perfectionisme op meerdere vlakken samen. Op je werk perfectionistisch, dan ben je thuis waarschijnlijk ook perfectionistisch.

Herken je meerdere van deze punten? Dan ben je waarschijnlijk perfectionistisch. Dat is echter niet altijd erg. Het wordt pas een probleem, wanneer je eronder gaat lijden. Heb je last van je perfectionisme? Lig je regelmatig wakker, maak je je erg veel zorgen en/of lijdt je werk of persoonlijk leven eronder? Dan is het zaak om iets te doen aan je perfectionisme. Je wilt immers een burnout voorkomen en je wilt voorkomen dat je altijd onder hoge stress en spanning staat.

Herken de signalen van een burn-out tijdig!

Burnout door perfectionisme

Perfectionisme kan grote gevolgen hebben voor zowel lichaam als geest. Het constante gepieker en het beste eisen van jezelf gaat je psychisch opbreken op de lange termijn. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat perfectionisten vaker een burnout krijgen. Perfectionistisch zijn is namelijk een stressvolle bezigheid, die veel eist van lichaam en geest. Vooral de zelfkritiek, faalangst en het zwartwit-denken zijn karaktertrekken die vaak grote gevolgen hebben.

Perfectionisme kan zelfs leiden tot een burnout. We hebben het dan over de ongezonde vorm, waarbij je perfectionisme een ongezonde obsessie wordt. Deze ongezonde en veeleisende vorm van perfectionisme kan stress veroorzaken en zelfs een burnout. De disfunctionele gevoelens die hierbij komen kijken drukken je in een depressie of burnout.
Bij het wetenschappelijk onderzoek naar perfectionisme en burnout werd gezond perfectionisme niet gelinkt aan een burnout. Gezond perfectionisme heeft namelijk geen negatieve effecten op het dagelijks leven en kan zelfs zorgen voor een verbetering van de prestaties. Het negatieve perfectionisme, wat leidt tot negatieve gedachten, is daarentegen een grote oorzaak van een burnout. Dit negatieve perfectionisme leidt tot constante stress, die slopend is voor lichaam en geest.

Het moeilijk vinden om om hulp te vragen

Je perfectionisme gaat je in de weg zitten in het dagelijks leven en zorgt voor een slecht zelfbeeld, faalangst, angst om anderen teleur te stellen, angst voor kritiek en donkere gedachten. Ben ik wel goed genoeg? Doe ik wel genoeg? Je gaat over je grenzen heen en hebt door je trots vaak moeite met het vragen van hulp. Je bent immers bang voor het oordeel van andere mensen.

Een ongezonde perfectionist leeft op het randje van zijn of haar kunnen. Ze storten zich vaak op hun werk of opleiding en gaan dan over hun grenzen heen. Als je regelmatig over je grenzen heengaat, raak je lichamelijk en geestelijk uitgeput. Oververmoeid, ziek en depressief eindig je dan. Mensen met een burnout krijgen lichamelijke klachten, zoals buikpijn, misselijkheid en vermoeidheid. Ook krijgen ze last van geestelijke klachten, zoals slaapproblemen, angsten en depressieve gedachten.

Kenmerken van perfectionisme

Waarom je als perfectionist eerder opbrandt

Een burnout is een ander woord voor uitgeput of opgebrand. Het leven lijkt opeens veel zwaarder: het werk geeft te veel stress of er heeft een nare gebeurtenis plaatsgevonden. Het lichaam en de geest raakt dan overbelast door emotie. Je raakt de grip op je leven kwijt en krijgt psychische en lichamelijke klachten, die een grote invloed hebben op het functioneren. Dit wordt overspannen genoemd. Houdt dit langer dan normaal gesproken aan en heb je geen controle meer over klachten? Dan wordt in de medische wereld van een burnout gesproken. Behandeling door de huisarts en/of een psycholoog, of andere hulpverlener, is aangewezen bij een (zware) burnout. Door gesprekken en eventuele andere behandeling (bijvoorbeeld medicatie in ernstige gevallen) kun je de oorzaken van de burnout herkennen en hier iets aan doen. Bijvoorbeeld door te leren anders om te gaan met stress of perfectionisme.

Gezond perfectionisme leidt tot een kleine hoeveelheid stress, veroorzaakt door het stresshormoon adrenaline. Deze kleine, kortdurende hoeveelheid stress is goed voor ons. Het zorgt ervoor dat we taken sneller en beter kunnen afronden. Als de taak af is, is de stress voorbij en gaat het lichaam weer terug in zijn rusttoestand. De hartslag verlaagt weer en de geest wordt weer rustiger. Dit is een normale gang van zaken. Het lichaam kan hiertegen en is hierop gemaakt. Het wordt pas een probleem als het lichaam niet meer in een rusttoestand terugkeert. Dit zet een te grote belasting op het lichaam en de geest en kan gevolgen hebben voor de gezondheid.

De perfectionist met aanhoudende stress

Een burnout wordt dus veroorzaakt door aanhoudende stress. Langdurige stress is niet goed voor het lichaam en de geest. Het verhoogt de bloeddruk en beïnvloedt de gedachten, door het stresshormoon adrenaline. Als het lichaam gedurende een lange tijd onder deze hoge spanning staat, is de kans groot dat de koek een keer op is. Je komt dan in een burnout terecht.

Omdat ernstig perfectionisme hevige lichamelijke en mentale stress voor het lichaam veroorzaakt, is het vanzelfsprekend dat dit een belangrijke, veelvoorkomende veroorzaker voor het ontwikkelen van overspannenheid en burnout is.

Als je een burnout wilt voorkomen, is het dus belangrijk om ongezond perfectionisme achterwege te laten. Maar dit is helaas niet altijd zo makkelijk. Genezen van een burnout die veroorzaakt is door ongezond perfectionisme doe je alleen door het ongezonde perfectionisme achter je te laten. Alleen dan pak je het probleem immers bij de bron aan en kun je echt stappen vooruit maken. Een coach of psycholoog kan je helpen ongezonde patronen te herkennen en deze te doorbreken. Als deze patronen niet doorbroken worden, zul je keer op keer jezelf tegenkomen. Het probleem is dan immers niet aangepakt bij de bron.

relatie tussen perfectionisme en stress burnout

De interne criticus laten stoppen

Veelal worden mensen die erg perfectionistisch zijn, gedreven door een interne criticus, die ze continu vertelt wat ze nog meer moeten doen, hoe het beter kon, hoe goed een ander het voor elkaar heeft en jij niet, etc etc. Wist je dat die interne criticus ontslagen kan worden? Voldoening is degene die hem kan ontslaan. Voldoening is degene die de ontslagbrief reeds lang geleden heeft geschreven, de enige die hem moet ondertekenen is de eigenaar, en dat ben jij!

Het is alleen een lastig mannetje, dat graag wil blijven werken bij je, dus hij komt regelmatig gratis zijn diensten bij je aanbieden.

Tips om minder perfectionistisch te zijn:

Wees authentiek

Van jou is er maar één! Je bent dus best bijzonder. Waarschijnlijk ben je niet de allerslimste, en niet de allerdomste die op deze aarde rondloopt. Je bent prima zoals je bent. Niemand is perfect, echt niemand! Wees dus lekker trots op jezelf, op het bijzondere mens die je bent.

Durf tevreden te zijn

Als je altijd kijkt naar datgene wat een ander heeft, wat jij niet hebt, wordt je ontzettend ontevreden. Tevreden wordt je door jezelf niet te vergelijken met een ander, maar door blij te zijn met dat wat je hebt. Soms moet je er even aan herinnert worden (als je het bijvoorbeeld heel druk hebt). Maak dus tijd om zo af en toe eens om je heen te kijken en tegen je zelf te zeggen: ‘Goh wat heb ik het toch goed!’

Leer weerbaar te zijn

‘Zonder mislukking geen succes’ is een universele wet. Succesvolle mensen hebben veel mislukkingen en tegenslagen gehad, maar ze zijn telkens opgekrabbeld en weer verder gegaan. Niemand geloofde in de 2 computerboys in een garage, uiteindelijk is Apple onder leiding van Steve Jobs zeer succesvol geworden. Wees dus weerbaar tegen negatieve invloeden van buitenaf, en ga door met je goede werk

Wanneer ben je een perfectionist?

Bekijk de realiteit

Soms is een doel gewoon niet te halen. Jouw inzet is niet de enige factor die bepaalt of iets gaat slagen of niet. Duizenden externe factoren spelen mee. Dus de winst van jouw bedrijf, de opvoeding van jouw kind, de relatie met jouw ouders, etc etc, hangen niet enkel af van jouw inzet. Doe wat je kunt, en dat is meer dan genoeg.

Vier je successen

Heb je iets gedaan wat heel goed was? Heb je een fantastisch gevoel overgehouden aan een gebeurtenis? Vier het! Beloon jezelf voor jouw harde werk. Maak je eigen ‘moment of fame’ en geniet er lekker van

Tot slot

Wees dus jezelf, en wees daar ontzettend trots op. Een post-it papiertje ontstond doordat lijm niet goed werkte, jouw karakter ontstond door vallen en opstaan. De dingen die je leert door het maken van fouten (en soms stevig op je *** te gaan) maken jou tot een mooi mens, uniek in z’n soort.

Wij hebben een uitgebreid artikel voor je klaarstaan over de symptomen van een burnout. Hierin gaan we in alle op symptomen en bijbehorende klachten.

Kunnen wij je helpen?

Het team van Meulenberg Training en Coaching verzorgt zowel online als 1-op-1 training en coaching bij burnout en stress. Daarnaast verzorgen wij training en coaching bij burnout binnen bedrijven.

 

perfectionisme

Heb je deze artikelen al gelezen?

In onze kennisbank over stress vind je talloze artikelen die je op weg helpen.

 

Over de schrijver
Ik ben Ruud Meulenberg. Eigenaar en oprichter van Meulenberg Training & Coaching. Ik begeleid mensen met stress- en burnoutklachten door ze 'letterlijk' in beweging te laten komen (wandelen/ hardlopen) Samen met een krachtig team van professionele coaches, help ik mensen door heel Nederland heen om van stress en burn-out af te komen. Ik probeer het goede voorbeeld te geven: Ik werk maximaal 24 uur per week, ik sport, geniet van mijn gezin en ik heb betekenisvol werk ;).
Reactie plaatsen