Cookies
Gratis ebook + Checklist (Zo herken je een burn-out)

Page content

article content

Fouten maken, zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging

Fouten maken: Iedereen maakt fouten. Verstandelijk gezien snappen we dat allemaal wel. Maar gevoelsmatig groeit er regelmatig een ander gevoel. We beschuldigen onszelf extra (zelfbeschuldiging), of gaan onze fouten bagataliseren(zelfrechtvaardiging).

Zelfrechtvaardiging betekent dat je de keuzes die je hebt gemaakt achteraf voor jezelf rechtvaardigt, ook als het misschien niet de beste beslissing is geweest. Het brein haalt de scherpe randjes ervan af en gebruikt schijnbaar rationele argumenten om emoties te onderbouwen. Dit gaat vaak gepaard met cognitieve dissonantie, het fenomeen dat je iets doet waar je het eigenlijk van binnen niet helemaal meer eens mee bent.

Als dit recht praten wat krom is niet lukt, gaan we onszelf beschuldigen.We zien dat er niets te redden valt aan een situatie en gaan de innerlijke criticus voeden.

Zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging fouten vermijden

Zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging zijn in principe twee verschillende zijdes van dezelfde munt, met vergelijkbare oorzaken:

Oplossing voor zelfrechtvaardiging:

Omarm je fouten. Het idee dat fouten maken een probleem is, is iets dat we onszelf pas later in het leven aanpraten. Ooit een kind zien blijven liggen nadat het voor de 200e keer is gevallen bij het leren lopen? Het onderwijs in de klassieke vorm draagt hier haar steentje aan bij: door alle toetsen die ze ons laten maken, met cijfers van één tot tien die een bepaalde schriftelijke definitiviteit van ons kunnen uitstralen. Natuurlijk waren onze ouders iets blijer en trotser als we een hoog cijfer hadden dan een laag cijfer, waardoor we vaak bang werden om lage cijfers te halen. We snakken immers allen naar waardering (William James)

Natuurlijk is er niets mis met je best doen op school, maar we moeten niet vergeten dat fouten maken een heel belangrijk en intrinsiek deel is van het leerproces. De mensen die het beste zijn in wat ze doen, zoals een virtuoze pianospeler, een briljante computerprogrammeur of een CEO van een multinational, zijn vaak zo ver gekomen omdat ze plezier hadden in wat ze deden en veelal vele malen op ‘hun plaat’ zijn gegaan. Een fout maken betekende dat ze er iets van leerden en daar de goede dingen van mee hebben genomen.

Leermomenten

De Engelse term voor fout is mistake. Dit is een samenvoeging van de woorden miss en take. Het betekent vrij vertaald een verkeerde beurt of een gemiste beurt. Dit is een veel gezondere beschrijving dan het woord fout, wat redelijk definitief en negatief klinkt. Een ander woord dat behulpzaam kan zijn is de term ‘leermoment’. Een onvoldoende voor een examen krijgen, bepaalde overtuigingen hebben die iemand anders met wetenschappelijk bewijs ontkracht of een trui kopen waar je achteraf toch niet helemaal blij mee bent kun je zien als mooie leermomenten.

Fouten maken in de geschiedenis en culturen Fouten voorkomen

Vaak is het makkelijker om te zien als iemand anders fout zit dan jijzelf. Dat is omdat je van een afstandje een objectief perspectief hebt dat niet bezoedelt is door emoties en oude, bestaande overtuigingen. We zien dezelfde patronen zich ook uitspelen op een grotere schaal op het wereldtoneel. Sommige conflicten zijn al decennia lang gaande, zoals dat tussen de Israëlieten en Palestijnen. In de meeste gevallen gaat het om twee partijen die allebei een beetje gelijk hebben maar ook allebei een beetje fout zitten, en niets durven toe te geven.

In het Westen van de 21ste eeuw kunnen we ons meestal niet meer voorstellen hoe mensen vroeger voor zichzelf konden rechtvaardigen dat de aarde plat was. Dat het oké was om mensen als slaven te houden of dat bepaalde bevolkingsgroepen zogenaamd al onze rijkdom stalen en dus uitgeroeid moesten worden. Als we naar de geschiedenis kijken doen we er echter goed aan ons niet alleen te identificeren met de slachtoffers en dappere verzetsstrijders, maar ook met de soldaten van de ‘vijand.’ In het geval van de tweede wereldoorlog zijn dat bijvoorbeeld de kampwachten van Auschwitz. Door boeken vanuit hun perspectief, of de perspectieven van mensen die ooit deel waren van een cult, te lezen zul je veel leren over hoe mensen zichzelf van hun gelijk overtuigen, zelfs als al het bewijs de andere kant op wijst. Uit deze boeken blijkt dat zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging eenvoudig onderdeel van onszelf worden.

Oplossingen voor zelfbeschuldiging

We gaan vaak in zelfbeschuldiging over als onze zelfrechtvaardiging is uitgedoofd en we door de mand vallen. De zelfrechtvaardigheid bleek op los zand te zijn gebaseerd, en dat wisten we stiekem de hele tijd al. Nu komen alle onderliggende problemen die we eerst bedekten naar boven, zoals een laag zelfbeeld en de tendens te hard voor jezelf te zijn.

Waar komt zelfbeschuldiging vandaan?

In principe is zelfbeschuldiging en zelfkritiek een gezonde eigenschap om te hebben. Als je kritisch bent op jezelf betekent dat dat je bepaalde standaarden van gedrag of werk van jezelf vraagt waar je aan op wilt leven. De neiging jezelf te bekritiseren en de schuld te geven is in essentie een sociaal fenomeen, hoewel je vaak denkt dat het alleen maar in je hoofd gebeurt en het iets is dat je jezelf aandoet. Als je jezelf bekritiseert zijn het eigenlijk de oordelen van de mensen om je heen en de maatschappij waar je in leeft die zichzelf uitspelen in je hoofd.

Mensen zijn bang fouten te maken omdat ze dan misschien uit de gratie van de groep vallen. In de oertijd, toen we in kleine groepen rondtrokken en samen onszelf beschermden tegen roofdieren en de elementen, kon zoiets in sommige gevallen betekenen dat je uit de groep verbannen werd en er alleen voorstond in de wildernis. Dit betekende dat je het waarschijnlijk niet lang zou uithouden. Natuurlijk hoef je je tegenwoordig geen zorgen meer te maken om opgegeten te worden door een sabeltandtijger of te bevriezen in de kou op straat. Maar op dezelfde manier deinzen we nog steeds instinctief voor een slang terug, ook als die achter glas zit. Ook dat onze angst voor het donker, zelfs in de veiligheid van ons eigen huis, vaak net zo sterk is. Dit zijn gedragspatronen die al duizenden jaren deel van ons brein zijn.

Fouten maken in de huidige maatschappij bang zijn om fouten te maken

Niet alleen leven we tegenwoordig in agglomeraties van tienduizenden tot honderdduizenden of zelf miljoenen mensen, onze sociale structuren en levens zijn ook veel ingewikkelder. En daar komt ook nog eens de hyper competitieve, productieve Westerse samenleving en culturele en sociale druk bij kijken. De laatste jaren heeft ook social media een steeds grotere invloed op ons leven gekregen, en het is al meerdere malen aangetoond dat dit een negatieve invloed heeft op het zelfvertrouwen van mensen.

Dus wat doen we eraan?

Je zou je nu kunnen afvragen: wat kan ik dan aan zelfbeschuldiging doen als het een automatisch gedrag is dat deel is van mijn brein, en de moderne maatschappij het alleen maar erger maakt?

Het aloude devies om je niets aan te trekken van wat andere mensen denken en jezelf gewoon te accepteren zoals je bent gaat hier niet op, omdat de maatschappij en de veroordelingen die je in de ogen van anderen denkt te zien net zo goed in jouw eigen hoofd leven omdat ze daar door je opvoeding en cultuur ingeprent zijn. De oplossing is dus om de relatie die je hebt met jezelf te veranderen.

De dynamische persoonlijkheid

De persoon die je op dit moment bent en de plek waar je je in je leven bevind is het product van je verleden, en het verleden kun je niet meer veranderen. Ja, misschien heb je ergens in het verleden verkeerde keuzes gemaakt, maar die kun je nu niet meer veranderen en het is dus ook zinloos om je daar nog druk over te maken. Een goede vraag om jezelf te stellen is: Kan ik datgene waar ik me druk om maak veranderen? Als het antwoord nee is, is de enige optie om het te accepteren. Als het antwoord ja is, ga je er iets aan doen en hoef je je dus ook niet druk te maken. Stel deze vraag op elk moment dat je te streng voor jezelf bent en jezelf naar beneden haalt.

Identiteit en overtuigingen Te veel je best willen doen

Als je identiteit vastkleeft aan bepaalde standpunten, staat of valt je zelfbeeld met de validiteit van die overtuigingen. Mensen blijven echter niet hetzelfde; je bent op dit moment niet dezelfde persoon als wie je tien of twintig jaar geleden was. Waarschijnlijk heb je andere overtuigingen, andere manieren van doen en kijk je anders tegen bepaalde zaken aan. Toch ben je nog steeds jou. Deze essentie van onszelf die wij van binnen voelen is datgene wat de potentie heeft te veranderen. Jij bent deze potentie, als een zaad wat uitgroeit tot een boom. Jij bent niet het zaadje of de boom, maar de potentie die de twee verbindt, de glinstering in je ouders ogen toen ze elkaar voor het eerst zagen die zich heeft ontwikkeld tot de persoon die jij nu bent.

Weet dus voortaan als je ziet dat je iets fout doet, dat je bepaalde ideeën en gedragspatronen tot op zekere hoogte kan bekritiseren en verbeteren. Echter betekent dit nog niet dat je ze hoeft te verdedigen of je er schuldig over hoeft te voelen. Jij bent niet die dingen, jij bent degene die zich van die dingen bewust is, de auteur van verandering, met een potlood en een gum in elke hand.

Ons aanbod: leren omgaan met fouten

Juich jij als je een fout hebt gemaakt? Ben je blij als je weer iets geleerd hebt?

Als dit niet het geval is, doe je er goed aan om ons aanbod te bekijken:

Ons motto is:

“Vooruitgang gebeurt niet door te zitten en te luisteren maar door te ervaren en te doen”

Onze aanpak is gebasseerd op doen. Niet zitten en luisteren.

Bekijk ons aanbod voor:

Fouten maken

 Gerelateerd aan fouten maken:

Faalangst of bang niet goed genoeg te zijn?

Competitiviteit en de keerzijde van bewijsdrang

Veel fouten maken door stress

De meest gemaakte fouten bij re-integratie na burnout

 

Ruud Meulenberg
Ik ben Ruud Meulenberg. EIgenaar en oprichter van de club. Ik begeleid mensen met stress- en burnoutklachten door ze 'letterlijk' in beweging te laten komen (wandelen/ hardlopen)Mijn persoonlijke specialisatie is ondernemers. Ik wens daar ook het goede voorbeeld in te geven: Ik werk 3,5e dag per week, ik sport, heb een gezin en maak plezier.Ik sta altijd open voor een belletje of een mailtje. Voel je vrij hier gebruik van te maken

Comment Section

0 reacties op “Fouten maken, zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging

Plaats een reactie


*